در تاریخ ۲۸ ژوئیه، وزارت دفاع عربستان ادعا کرد که پدافند هوایی این کشور پهپاد‌های پرتاب‌شده از خاک عراق را سرنگون کرده است. این حملات، تأسیسات نفتی در استان شرقی و پایتخت، ریاض، را هدف قرار داده بودند. روز‌های قبل، نیرو‌های انصارالله در یمن اعلام کرده بودند که به سایت‌های «حساس» حمل‌ونقل نفتی که استان شرقی را به بندر صادراتی ینبع در دریای سرخ متصل می‌کند، حمله کرده‌اند. تصاویر ماهواره‌ای دود را بر فراز مهم‌ترین زیرساخت‌های نفتی این پادشاهی نشان می‌داد.

هر دو حمله در چارچوب تشدید گسترده‌تری رخ می‌دهند که با محاصره دریایی اعلام‌شده توسط انصارالله علیه بنادر عربستان آغاز شد و به دنبال آن حملات به چندین کشتی و تبادل آتش موشکی با این پادشاهی انجام گرفت. انصارالله اعلام کرده است که محاصره را تنها زمانی لغو خواهد کرد که عربستان به آنچه آنها «محاصره» یمن می‌نامند، پایان دهد. آنها همچنین خواسته‌های مالی جداگانه‌ای دارند که عمدتاً شامل حقوق کارمندان بخش دولتی و سهمی از درآمد صنعت نفت یمن است که در سرزمین‌های تحت کنترل دولت تحت حمایت عربستان قرار دارد.

عربستان سعودی اکنون در جنگ گسترده‌تر آمریکا و ایران از سه جهت تحت فشار قرار گرفته است: از شمال شرقی (عراق)، از جنوب غربی (یمن) و از شرق (ایران). (در تاریخ ۱۸ ژوئیه، تهران برای اولین بار در نزدیک به چهار ماه، مستقیماً پایگاه هوایی شاهزاده سلطان را در نزدیکی ریاض که محل حضورنیروهای آمریکایی نیز است هدف قرار داد.)

برای درک اهمیت این موضوع فراتر از قیمت نفت، می‌توان بحران‌ها را به‌عنوان مجموعه‌ای از عروسک‌های تو در تو تصور کرد. درونی‌ترین عروسک، جنگ داخلی یمن است: درگیری ده ساله بین انصارالله که از صنعا بر شمال پرجمعیت حکومت می‌کنند، و دولت تحت حمایت عربستان که رسماً توسط شورای رهبری ریاست‌جمهوری رهبری می‌شود. ریشه‌های این جنگ به انقلاب بهار عربی در سال ۲۰۱۱ بازمی‌گردد که رئیس‌جمهور دیرینه یمن را سرنگون کرد و خلاء قدرتی ایجاد کرد که انصارالله برای پر کردن آن حرکت کردند و در سال ۲۰۱۴ صنعا را آزاد کردند. عربستان سعودی و ائتلافی از شرکا در سال ۲۰۱۵ با هدف صریح معکوس کردن این تصرف و بازگرداندن دولت تحت حمایت عربستان مداخله کردند و جنگ از آن زمان ادامه یافته است.

عروسک میانی، رقابت گسترده‌تر عربستان سعودی با ایران است، رقابتی برای رهبری منطقه که از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹ آغاز شده است.

از زمان آزادسازی صنعا توسط انصارالله در سپتامبر ۲۰۱۴، ایران این گروه را در آنچه «محور مقاومت» می‌نامد، حمایت کرده و یمن را به عرصه‌ای برای جنگ نیابتی بین تهران و ریاض تبدیل کرده است.

عروسک بیرونی، خود جنگ آمریکا و ایران است که اکنون در ماه ششم خود قرار دارد و عملاً تنگه هرمز را بسته و قیمت نفت را به بالاترین حد خود رسانده است. این درگیری، دو درگیری دیگر را به حرکت درآورده است.

از مارس ۲۰۲۲، یک آتش‌بس غیررسمی جنگ داخلی یمن، جنگ انصارالله و عربستان و رقابت سعودی-ایرانی در یمن را آرام نگه داشت. این آرامش به هموار کردن راه برای آشتی سعودی-ایرانی در سال ۲۰۲۳ کمک کرد. آنچه جدید و خطرناک است، این است که اکنون همه آنها با هم در حال حرکت هستند.

این ماه شدیدترین درگیری‌های سال‌های اخیر بین نیرو‌های انصارالله و نیرو‌های وابسته به دولت تحت حمایت عربستان در استان جنوبی ضالع رخ داد که ده‌ها کشته در دو طرف بر جای گذاشت.

محرک تنش‌های فعلی، پرواز هواپیمای ماهان ایر ایران در تاریخ ۳ ژوئیه بود که در صنعای تحت کنترل انصارالله فرود آمد تا هیئتی را که به مراسم خاکسپاری رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، سفر می‌کرد، جابجاکند؛ این اولین پرواز مستقیم از این نوع در بیش از یک دهه بود. ریاض مدت‌ها بود که دقیقاً این نوع کریدور را مسدود کرده بود.

دولت تحت حمایت عربستان یمن که توسط ائتلاف به رهبری عربستان حمایت می‌شود، همواره حریم هوایی این کشور را تحت اختیار قانونی خود تلقی می‌کرده است. هنگامی که آن هواپیما در تاریخ ۱۳ ژوئیه بازگشت، دولت به باند فرودگاه حمله کرد تا از فرود مجدد آن جلوگیری کند. هواپیما در عوض به سمت حدیده منحرف شد.

آن حمله یک تصمیم یک‌جانبه نبود. به گزارش آکسیوس، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، شخصاً در یک تماس تلفنی چند روز قبل، پشتیبانی رئیس‌جمهور ترامپ را برای این عملیات درخواست و دریافت کرد. به نظر می‌رسید که ریاض می‌دانست با آتش‌بس انصارالله قمار می‌کند و خطر شعله‌ور کردن رویارویی از قبل پرتنش بین آمریکا و ایران را دارد و پیش از حرکت، خواهان پوشش آمریکایی بود.

انصارالله در عرض چند ساعت تلافی کرد و موشک‌هایی را به سمت فرودگاه ابها در جنوب عربستان سعودی شلیک کرد که اولین حمله مستقیم به این پادشاهی در چهار سال اخیر بود.

همه اینها نشان می‌دهد که جنگ داخلی یمن چقدر با جنگ گسترده‌تر آمریکا و ایران در هم تنیده شده است. مقامات ایرانی در حالی که هیئت انصارالله برای مراسم خاکسپاری در تهران بودند، این ارتباط را به صراحت بیان کردند.

علی اکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، به این گروه گفت که محاصره یمن «باید فوراً پایان یابد.» محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، از وفاداری صنعا تمجید کرد و گفت که انصارالله «همیشه در دفاع از لبنان و فلسطین در کنار مقاومت بوده است.»

وزارت امور خارجه ایران لحن عمومی سنجیده‌تری را حفظ کرده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، گفت که «راه‌حل نظامی برای مسئله یمن وجود ندارد» و سخنگوی وزارت خارجه خواستار «اجرای کامل» نقشه راه ۲۰۲۳ میانجی‌گری‌شده توسط سازمان ملل شد. با این حال، این فراخوان دیپلماتیک، به طور ضمنی روایت انصارالله را تأیید می‌کند. هر دو مقام، صنعا را تحت «محاصره» و «تحت محاصره مداوم» توصیف کردند که پذیرش صریح چارچوب انصارالله از محدودیت‌های سعودی است.

قابل توجه است که عربستان سعودی مستقیماً ایران را به دامن زدن به تنش‌ها در یمن متهم نکرده است. در عوض، مقامات یمنی این اتهامات را مطرح کرده‌اند. معمر الاریانی، وزیر اطلاعات دولت تحت حمایت عربستان، به صراحت اعلام کرد که تصمیمات نظامی انصارالله اکنون «بیشتر با دستورات سپاه پاسداران ایران مرتبط است.»

ریاض اجازه داده است که دولت تحت حمایت خود اتهاماتی را که از بیان مستقیم آنها خودداری می‌کند، مطرح کند، شاید به این دلیل که نام بردن مستقیم از ایران، فضای دیپلماتیکی را که ریاض همچنان می‌خواهد حفظ کند، از بین می‌برد. این خویشتن‌داری با یک الگوی گسترده‌تر مطابقت دارد: گزارش شده است که عربستان سعودی مشتاق است تا تنش‌های آمریکا و ایران به جای نظامی، به صورت دیپلماتیک حل شود و قبلاً درخواست واشنگتن برای استفاده از حریم هوایی و پایگاه‌های سعودی برای پروژه آزادی، طرح آمریکا برای اسکورت کشتی‌ها از طریق هرمز، را رد کرده است.

به عبارت دیگر، ریاض به طور همزمان در چندین جبهه احتیاط می‌کند. حتی در حالی که با متحدان تهران در جناح جنوبی خود(یمن) و در عراق می‌جنگد – جایی که در تاریخ ۲۸ ژوئیه با آمریکا حملات هوایی علیه گروه‌های همسو با ایران انجام داد – از یک گسست کامل با تهران اجتناب می‌کند.

این احتیاط، در را به روی کاهش تنش باز گذاشته، اما کاملاً بسته نشده است. عمان، که کانال پشت‌پرده سنتی در جنگ داخلی یمن است، در تاریخ ۲۳ ژوئیه اعلام کرد که با عربستان سعودی، «طرف‌های یمنی» و فرستاده ویژه سازمان ملل در یمن برای احیای روند سیاسی متوقف‌شده هماهنگی می‌کند.

همان آخر هفته، مقامات عمانی در تهران بودند تا مذاکره‌ای موازی بر سر تنگه هرمز انجام دهند و بین مواضع ایران و آمریکا در مورد مسیر‌های کشتیرانی و عوارض ترانزیت رفت و آمد کنند.

عمان، در واقع، در تلاش است تا هر دو مناقشه دشوار منطقه را همزمان میانجی‌گری کند – که نشان‌دهنده میزان دیپلماسی منطقه‌ای است که اکنون از مسقط می‌گذرد و اینکه این درگیری‌ها چقدر در هم تنیده شده‌اند.

اما دیپلماسی در حال از دست دادن زمین است. رویترز هفته گذشته گزارش داد که مقامات غربی درگیر در میانجی‌گری یمن، به طور فزاینده‌ای نسبت به دستیابی به راه‌حل مذاکره‌ای بدبین هستند. در همین حال، لحن انصارالله نسبت به رقبای یمنی و ریاض به طور فزاینده‌ای تندتر شده است و عربستان سعودی نیز روشن کرده است که حملات به خاک و نفتکش‌های خود را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت.

منبع: ریسپانسیبل استیت کرافت